КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература


КАЛИДВОЖАЊО: тавлиди њунар, заковати инсонї, андешањои Носири Хусрав, давраи таълиму тарбия, мавзўи њунар ва њунармандї, њунари инсон.


А Д А Б И Ё Т

  1. Носири Хусрав. Куллиёт. Девони ашъор ва маснави КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањои «Рўшноинома», «Саодатнома». Душанбе. «Эр-граф», 2003.

  2. Носири Хурав. Зод-ул-мусофирин. Муќаддимаи Муњаммад Базлурањмон. – Тењрон, 1960. с. 476.

  3. Носир Хусрав. Куллиёт. – Љ. 1. – Душанбе, Ирфон, 1991.


^ РОЖДЕНИЕ ПРОФЕССИИ И РАЗУМА Исходя из убеждений НОСИРА КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ХУСРАВА


К. Т. Ходжаев

В статье анализируются источники возникновения человечьих склонностей к взаимопомощи и совместной, публичной и хозяйственной деятельности, самосовершенствование и самосознание в наследиях Хакима Носира Хусрава. Создателем были выявлены рациональные педагогические КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература мысли Носира Хусрава о том, что человек «должен жить не как животное, а должен заниматься наукой». Очень важны выводы создателя о том, что Носир Хусрав подразумевал, что оковём самопознания и совершенствования людской морали КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература в всех соц критериях можно сделать подлинно гуманистические дела.


^ THE BIRTH OF PROFESSION AND INTELLIGENCE FROM THE POINT OF VIEW OF NOSIR KHUSRAV


К.T. Hodjaev

The article is considers about the sources КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература of appearance of human (inclination) of mutual aid and joint, public and economic activities also self-improvement and self-consciousness in the heritages of Hakim Nosir Khusrav. The Optimum pedagogical thoughts of Nosir Khusrav about КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература that “the man shouldn’t live as on animal but he should deal in science” had been revealed by the author. Conclusions of the author that N. Khusrav proposed КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература by self-consciousness and self-improvement of human morals can be created really humanistic attitudes in only Social conditions, are very important.


^ АСОСЊОИ ТАЪЛИМИ ИБТИДОИИ ЗАБОНИ МОДАРЇ

(китоби М. Лутфуллоев, Душанбе - 2007)


М КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература. Афѓонов

Академияи илмњои педагогии Љумњурии Тољикистон


Китоби мазкур аз 7 боб иборат буда, масъалањои асосї ва муњими таълими забони модариро дар синфњои ибтидої фаро мегирад. Он бо ќарори КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература Мушовараи Вазорати маорифи Љумњурии Тољикистон ба сифати китоби дарсии донишљўёни донишгоњњо, омўзишгоњњо ва коллељњои омўзгорї тавсия шудааст. Бо њамин ном ин китоб дар То КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литератураљикистони азизамон бори аввал чоп шудааст. Боби 1-и китоб аз якчанд фаслњо иборат аст:

1. Методикаи таълими забони модарї дар синфњои ибтидої ва вазифањои он. 2. Алоќаи методикаи таълими забони модарї бо психология КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, дидактика ва фанњои дигар. 3. Муносибати назария ва амалия дар методикаи таълими забони модарї. 4. Аз таърихи методикаи таълими ибтидоии забони модарї (шарњи мухтасар).

Сараввал, дар бораи методика њамчун фанни КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ба гурўњи илмњои преподавательї мансуб сухан рафта, он њамчун дидактикаи хусусї ё соњавї ба ќалам дода мешавад. Он аз калимаи юнонї гирифта шуда, маънои усул, роњ, тарз, равишро ифода мекунад. Ќайд КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература карда мешавад, ки ин калима на танњо дар таълим, балки дар дигар соњањои хољагии халќ, масалан, способњои рўёнидани њосили фаровони пахта, способњои парвариши КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература сабзавот, способњои муолиља ва ѓайра кор фармуда мешавад. Вале способ ва методика дар таълим аз љињати вазифа фарќ мекунанд. Агар способ усул ва роњњои таълим бошад, методика ба системаи КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература муайяни таълим далолат мекунад. Методика, ки дар хусуси он мо сухан меронем, системаи таълими ибтидоии фанни забони модариро дар назар дорад.

Муаллиф њамаи инро љамъбаст намуда, методикаро чунин таъриф медињад КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература: Методика њамчун усули фаъолияти муаллиму талабањо илмест дар бораи роњ, тарз ва воситањои омўхтани дониш, њосил намудани мањорату малака, ташаккули љањонбинии хонандагон, тарбия ва инкишофи ќобилияти КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература онњо. Методика бояд ба талаботњои зерин љавоб гўяд:

1. Он, пеш аз њама, бояд асоси илмї дошта бошад. Он дар асоси илми маърифат ва илми забошиносї эљод гардида, њама навигари КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањои илми педагогика, забоншиносї, психология ва таљрибаи пешќадами муаллимонро меомўзад.

2. Он бояд маќсади муайян дошта бошад. Методика ўњдадор аст, ки вазифањои таълими забонро (амалї ва тарбиявї КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература) бо маќсади муайян, ба самти ягона равона созад. Пешнињоди таълиму тарбия ба раванди таълим ва ба роњу воситањои он њам вобаста мебошад. Методикаи таълими забони модарї дар синфњои ибтидої ќисми КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература људонашавндаи методикаи таълими забон дар мактаб мебошад. Муаллиф таъкид мекунад, ки дар синфњои боло зери мафњуми «таълими забони модарї» таълими грамматикаи забон, имло ва инкишофи нутќи хонандагонро КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература мефањмем. Мафњуми «таълими забони модарї»-ро дар синфњои ибтидої на танњо ба маънои таълими грамматика, имло ва инкишофи нутќ, инчунин ба маъноњои таълими савод, хонишии эзоњии асар КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањои бадеию маќолањои илмии оммафањм, тозанависї ва машќи хатро низ бояд фањмид.

«Бинобар он, методикаи таълими забони модарї дар синфњои ибтидої вазифадор аст, ки роњ ва восита КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањои на танњо таълими грамматикаю имло, инчунин роњњои таълими савод, хониши эзоњї (дар таркиби забони модарї), инкишофи нутќ, тозанависї ва машќи хатро низ омўзонад».

Азбаски китоби КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература мазкур воситаи таълим аст, дар охири њар як фасл вобаста ба мазмуну мундариљаи он савол ва супоришњо дода шудаанд. Дар охири фасли аввал - «Методикаи таълими забони модарї дар синф КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањои ибтидої ва вазифањои он» чунин савол ва супоришњо дода шудаанд:

1. Фанни методикаи забони модарї дар синфњои ибтидої чиро меомўзад?

2. Вазифањои методикаи таълими ибтидоии забони модариро номбар кунед.

3. Байни КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература мафњразумњои способ, усул, роњ ва аз љониби дигар тарз, восита чї фарќияте мегузоред?

4. Способњои илмию тањќиќотии таълими ибтидоии забони модарї кадомњоянд?

5. Яке КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература аз дарсњои забони модариро дар синфњои ибтидої мушоњида кунед ва мулоњизањои худро оид ба он дар шакли маќола нависед.

Чунин тарзи кор, албатта, на дар њама китоб КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањои дарсї ба назар мерасанд. Ин барои дарки мазмуну мундариљаи мавзўи пешнињодшуда имкониятњои васеъро фароњам меоварад.

Зикр мегардад, ки масъалањои мазмун, усул ва роњњои таълими забонро КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература бе алоќа бо фанњои дигар дуруст њал кардан мумкин нест. Дар њалли ин масъалањо психология, педагогика, хусусан дидактика ва фанњои дигар ёрии калон мерасонанд. Хусусан, алоќаи мустањками КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература методикаро ба назар гирифта, дар баъзе мамлакатњо, аз љумла дар Чехословакия ва ИМА онро ба гурўњи психологияи таълим дохил мекунанд. Алоќамандии методика бо дидактика дар он зоњир мешавад КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, ки њам дидактика ва њам методика масъалањои роњу воситањои таълимро меомўзанд. Вале агар дидактика масъалањои умумии таълим ва тањсилотро омўзад, методика, аз љумла методикаи КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература таълими забон масъалањои хусусии таълими забонро меомўзад.

Муаллиф алоќамандии педагогика ва методикаро, махсусан дар синфњои ибтидої зарур мењисобад. Зеро дар талабагони хурдсол њанўз муташаккилї нест. Муташаккилї дар КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература онњо оњиста-оњиста тарбия карда мешавад. Дар ин маврид методика ба педагогикаи умумї мурољиат мекунад. «Муташаккилу дастљамъ шудан, бо диќќат гўш кардан, хондану навиштан КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, мустаќилона ва фаъолона кор кардан, њамаи супоришњоро тез, ботартиб ва зебо иљро кардан – њамаи ин мањорату одатњо ва амсоли инњо аз тарафи педагогикаи умумї КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература равшан карда мешаванд. Агар муаллим талабњои педагогикаи умумиро дар соњаи тарбия ба љо наорад, вай дар дарсњои забони модарї ба самаранокии таълиму тарбия ноил гашта наметавонад».

Бо назардошти ќонун КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањои объективии таълим назарияи методика хулосањои методии тарњи умумидошта мебарорад. Назарияи методика дар кори амалии муаллим ёрї мерасонад ва маводи таълимро аз нуќтаи назари илми забоншиносї, психология, дидактика ва педагогика КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература асоснок мекунад. Барои њамин, назария барои фаъолияти педагогии муаллим хеле муњим аст. Назарияи методикаро надониста, муаллим агар танњо ба таљрибаи худ ва дигарон такя кунад, ў њељ гоњ ба худ КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература боварї пайдо карда наметавонад.

Методикае, ки дар таълим њамчун амалия фањмида мешавад, барои њосил намудани мањорати истифодабарии тарзњои гуногун ањамияти калон дорад. Таљриба ба кори муаллим ёрї расонида КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, дар назди назарияи методика як ќатор масъалањоро мегузорад. Мањз дар натиљаи амалия самаранокии ин ё он тарз дар таълим исбот мегардад. Баъзан амалия метавонад самаранокии хулосаи умумии назария баровардаро КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература рад кунад.

Муаллиф рушди илми методика ва вусъати аќидаи хешро таљассум намуда, ин масъаларо равшанї мебахшад: замоне назарияи методика рўбардоркуниро њамчун хели кори хаттии самаранок исбот карда буд КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, вале таљриба исбот кард, ки рўбардор воситаи самаранок дар саводи имлоии бачањо шуда наметавонад. Он гоњ дар байни методистон шубња пайдо шуд ва баъдан исбот гардид, ки имлоњои КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература таълимї мавќеи муњимро ишѓол мекунанд.

Муаллиф аќидаи муњаќќиќ Ќодир Рустамовро љонибдорї карда мегўяд, ки агарчи тољикон аз ќадимтарин халќњои љањон ба КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература њисоб мераванд, дар адабиёти илмию способї оид ба мавќеи забони модарї маълумоти даркориро дастрас кардан душвор аст. Дигар олимоне, ки доир ба ин масъала ќалам кашидаанд, ба љуз маломат чизи дигаре нагуфтаанд. Масалан КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература:

1. «Дар мактабњои кўњнаи тољикї …омўхтани алифбои арабї бо материал ва способњои хатою бемантиќ давом меёфт».

2. «Њарфњои арабї ёд дода шаванд њам, машќи хат КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература гузаронида намешуд. Бинобар он, бисёри хонандагон мактабро хатм мекарданду аммо навишта наметавонистанд».

Муаллиф дар ин масъала ба андешаи ин муаллифон розї нашуда, аќидаи љолибе иброз медорад:

1.Таълим на дар њама љо хатою беманти КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литератураќ идома мекард.

2.Агар машќи хат гузаронида намешуд, оид ба таълими он дастурњои зиёде ба вуљуд намеомаданд ва дар онњо њзасни хат хеле зиёд васф намешуд.

«Бедоршавии КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ќуввањои фикрии кўдак, ќобилияти баёни фикр ба таври њаќќонї танњо ба воситаи забони модарї инкишофпазир аст». Муаллиф дар ин љо низ фикри муњаќќиќ Ќ. Рустамовро дастгирї карда мег КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литератураўяд: «Хонандагон дар натиљаи машѓулиятњои калимасозї иборасозї, навиштани бандњои шеърї, рўнавис кардани намунаи ашъори шоирон, ќиссањои халќї, навиштани мактубњо, њуљљатњои расмї ва ѓайра КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ба нормањои забони модарї дар амал шинос мешуданд».

М. Лутфуллоев асарњои олимони дар бораи омўзиши забони тољикї чопшуда, аз љумла Мирзо Муњаммад Собит «Мифто КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањи таълим» (1922), «Сарфу нањви забони тољикї барои синфњои 5-6» (1927), «Таљрибаи аввалин аз сарф» (1930), «Муфрадот-маа-мураккаботи сархат» (1932), Нисор Муњаммад «Алифбои забони тољикї» (1924)-ро ёдовар мешавад. Ќайд менамояд, ки аз КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература солњои 30-юм то 80-уми асри ХХ дар синфњои ибтидої китобњои дарсии муаллифон Њ.Каримов, В.Асрорї, Д.Тољиев, М.Фозилов, А.Эшонљонов, баъдтар, муаллифони нав аз ќабили М КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература.Лутфуллоев, Р.Мирзоев, Ф.Шарифов, И.Абдуллоев, Б.Боронов, Ф.Икромова, Б.Бойев ба миён меоянд.

Дар солњои 80-ум дар соњаи таълими ибтидої таѓйиротњои љиддї ба вуљуд меоянд КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература. Мазмуну мундариљаи таълими ибтиоии забони модарї, аз љумла ќисми грамматика ва имло дигаргун шуда, ба пешрафти имрўзи забоншиносї мутобиќ мегашт. Аз ин лињоз, соли 1986 китоби М.Лутфуллоев «Методикаи таълими КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература забони модарї дар синфњои ибтидої» ба нашр расид. Аз љониби њамин муаллиф чор рисолаи дигар оид ба таълими забони модарї: Забони модарї дар синфњои 1,2,3 ва 4 ба табъ КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература мерасад. Ѓайр аз ин, дар ин солњо китобњои маљмўаи имло, маљмўаи наќлњои хаттї, маводи дидактикї, асбобњои айёнї ва чанд маљмўаи способї оид ба КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература таълими грамматика, имло ва инкишофи нутќ чоп мешавад.

Дар солњои 90-уми асри ХХ дар таълими забони модарї таѓйироти назаррасе рўй дод: асарњои педагог-методисти тољик Ф.Шарифов КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература «Таълими муштарак – асоси инкишоф ва тарбия», «Таълими њамгиро: неувязка, тањќиќ ва андешањо» (2 ќисм), «Назария ва амалияи таълими њамгиро…» ба табъ мерасанд.

Баъд аз 20 сол М.Лутфулоев китоби «Методикаи КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература таълими ибтидоии забони модарї» бо унвони «Асосњои таълими ибтидоии забони модарї», Душанбе, соли 2007 њамчун нусхаи нисбатан мукаммали пештара таълиф месозад.

Боби 2-и китоби мазкур «Забони модарї њамчун фанни таълим дар синфњои ибтидої» ном КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература дорад. Дар ибтидои он муаллиф исбот мекунад, ки забони тољикї яке аз забонњои ќадима бошад њам, дар асрњои IX-X ташаккул меёбад. Муаллиф шеъри машњури КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература


Аз Хуталон омадия,

Ба рў табоњ омадия.

Обор боз омадия,

Хушку низор омадия.

-ро мисол меорад.

Шоир Њаќназар Ѓоиб хулоса мебарорад: «Ин пора гувоњи он аст, ки решаи забони тољикї аз њазорсола КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањои аз ин њам бештаре об мехўрад. Зеро забон то забони шеър шуданаш роњи тўлониеро тай мекунад».

Сад бор њаќ аст шоир. Агар соњиби забон халќ бошад КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, пас онро (забонро) марбут ба пайдоиши халќ шарњ бояд дод. Ин ки забон таѓйир меёбад, ба љойи як забон забони дигар рўи кор меояд, ин гап дигару бањси дигар КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература аст».

Забони модарї дар мактаб,-ба ќавли К.Д.Ушинский, - забони марказист. Забони модариро дар мактаб омўзгоре дуруст дарс медињад, ки:

–фикри солим, зењни мунаввар, тафаккури миллї КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература дошта бошад;

–миллат, ватан, забон, таърих ва шогирдони худро дўст дорад;

–ба арзишњои миллї арљ гузорад;

–эљодкору фидокор бошад;

–нисбат ба зањмати худ ва шогирдон дилсўзона муносибат КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература намояд.

Омўзгоре ба моњияти таълими фанни забони модарї сарфањм меравад, ки ба моњияти суханони зерин сарфањм рафта бошад: «Забони модарии мо, ки худ ширину гуворост, муњити тоза КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, оромию осудагиро мепарварад. Лањни форамро гўши шунавою тоза, муњити гуворо мебояд; њам гўянда ва њам шунавандаи ин забон одамони поку покиза, орї аз њар гуна фисќу КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература фуљур бошанд».

Яке аз њаракатњо ва кўшишњо аз таълими забон иборат аз вазифањои инкишофи нутќи мазмуннок, ифоданок, дуруст, фањмо, бехато ва такмилу бой намудани он аст. Нут КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литератураќи наврас мўњтољи луѓатњои зиёд, ибора ва љумласозињои мураттаб мебошад. Ин вазифаро мактаб ба љо меорад.

Љањони мутамаддин ба сўи пеш меравад. Доираи КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература сифатњои тањсилот (маљмўи муайяни дониш, мањорату малакањо) васеътар мешаванд. Маќсади хондану омўхтан торафт маънии тоза касб мекунад:

–мехонам, ки хондан, маърифат карданро ёд гирам;

–ба фаъолияти КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература минбаъда омода шавам, созанда, офаранда бошам, худро љузъи таркибии табиат донам;

–мехонам, ки бо дигар халќњо дар муњити сулњу оштї зиндагї карданро ёд гирам, бо таърих, анъана ва фарњанги КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература онњо шинос шавам;

–мехонам, ки зиндагиамро худам биофарам.

Ин аст маънои хондан аз назари муаллиф. Ў таъкид менамояд, ки наќши забони модарї дар он аст, ки дар љараёни КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература омўзиши он худи талабањо ташаккул меёбанд. Ба ташаккул ва тарбияи бачањо сифати тањсилот низ таъсири калон мерасонад.

Муаллиф алоќаи забон ва тафаккурро зич мењисобад. Аз тарафи бачањо КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература аз худ кардани маводи забон (луѓат, грамматика ва имло) бояд бошуурона сурат гирад. Дар машѓулиятњои грамматика бисёр тарзњо, монанди муњокима, тањлил, муќоиса, хулоса КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ва ѓайра истифода карда мешаванд, ки њамаи он ба инкишофи тафаккури кўдак таъсир мерасонад. Ќоидањои имлоро њамон талаба сари ваќт дар амал татбиќ менамояд, ки агар ў тез ва дуруст муќоиса, та КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањлил ва љамъбаст карда тавонад, хулоса барорад, хулосаашро асоснок карда тавонад ва бо овози баланд баён намояд.

Тафовути назари муаллиф нисбат ба дигар муњаќќиќон дар он аст, ки КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ў бештар ба тараќќиёту пешрафти замони муосир такя мекунад. Ў ќайд мекунад, ки солњои охир доир ба як ќисм китобњои дарсї нусхањои имконпазир – алтернативањо ба вуљуд омада КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература истодаанд, ки ин мувофиќи маќсад ва талаби љомеаи демократї аст. Китоби алтернатив бояд нисбат ба китоби мављуда афзалият дошта, давраи омўзиши пешакиро гузашта бошад. Њоло барои китобњои КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература дарсии «Алифбо» ва «Забони модарї» барои синфњои 2 ва 3 нусхањои алтернативї мављуд аст.

Дар ин бобати китобњои дарсї таассуфи муаллиф аз он аст, ки онњо аз камбудињо КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература холї нестанд. «Як ќисм матнњо аз синф ба синф такрор мешаванд, самти таълимии ќисми дигари матнњо заиф аст, барои корњои мустаќилона мавод кифоя нест, эталонњои тањсилот дар КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература њар сањифа риоя намешавад». Ва ќайд мекунад, ки умед аст муаллифон китобњои дарсии худро омўхта, аз нашр ба нашр сайќал медињанд.



КАЛИДВОЖАЊО: асосњои таълими ибтидоии забони КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература модарї, методикаи таълими забони модарї, усули фаъолияти муаллиму талабањо, алоќамандии педагогика ва методика.


^ «ОСНОВЫ Исходного ОБУЧЕНИЯ ТАДЖИКСКОМУ ЯЗЫКУ»

(книжка М. Лутфуллоева, Душанбе-2007г.)


М. Афгонов

В данной статье речь идёт о КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература книжке академика АН РТ М. Лутфуллоева «Основы исходного обучения таджикскому языку», в какой на базе реальных фактов и примеров из государственной истории, культуры и науки даются ценные советы о привитии любви КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература и почтения к государственным достояниям.


^ «THE BASE OF PRIMARY OF TEACHING OF TAJIK LANGUAGE»

(the book by M. Lutphulloeva, Dushanbe-2007)


M. Afgonov

The article considers about the book of academic AAN RT КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература M. Lutphulloeva. «The base of primary of teaching of tajik language» which gives on the base of real facts and examples from the national history, culture and science gives a good recommendation about КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература the graft of love and respect to the national property.


^ ТАРБИЯИ БАШАРДЎСТЇ ДАР ЭЉОДИЁТИ АЊМАДИ ДОНИШ


А.А. Њайдаров

Донишгоњи соњибкорї ва хизмат


Мавзўи тарбияи башардўстї дар КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература таърихи педагогикаи халқи тољик яке аз муњимтарин мавзўъњо ба њисоб рафта, дар осори бузургони фарњанги мо чун Рўдакї, Љалолиддини Румї, Саъдї, Љомї ва КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература дигарон, ки эљодиёти онњо чун шоњкорињои тамаддуни башарї эътироф шудааст, љавњари аслии таълимотро ташкил медињад.

Ањмади Дониш њамчун пешвои маорифпарварон, љадидон ва зиёиён ва мутафаккирони пешқадами асри КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ХIХ дар қатори он бузургмардони тарғибгари ақоиди башардўстї меистад. Бо назардошти фунуни аз бар намуда ва тањлилу тањқиқи мероси илмиву адабии мутафаккир ўро, бешубња, метавон КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература олими њамадон (энсиклопедист) номид.

Мўњтавои аслии осори ўро, мағзи осори ўро ақидањои башар-дўстонаи ў ташкил медињанд.

Масоили барои чї махлуқ шудани инсон, бузургии он КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, рањмдилї бар фуқарову мискинон, ташаккулёбии инсон аз љињати фикриву љисмонї, дўстии байни милалу адёни мухталиф, эњтироми якдигар ва донистани қадри занон, пешрафти љомеа ва ғайра аз қабили КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература масоили башардўстонае мебошанд, ки мутафаккир чун мураббии нуктадон ба хонандагони замони хеш ва имрўза талқин намудааст. Ў њамчун мутафаккири башардўст (гуманист) инсонро ва қадри инсонро аз њама боло медонад: «Чунки КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ашрафи махлуқот одамї аст ва дигарон дар њақиқат барои ўянд… Ва ў махдуми оламиён аст…».[1]

Инчунин ў њамаи инсонњоро баробар дониста, амали носавоби молик шудани якеро ба моли дигар нораво КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература медонад:

Нуқсон зи Қобил аст, вагарна алалдавом,

Файзи саодаташ њама касро баробар аст.[2]


Мабнои ин ақида бар ривояти динии Қобил (писари Одам алайњиссалом) њаст, ки бародари хеш КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература Њобилро ба хотири соњиб шудани ба зани ў мекушад ва ба фасод, зулм, хиёнат, ғосибї ва муттаљовизї оғоз мебахшад.

Адиб содир шудани ин хунрезињо ва таљовузњоро на хости Худо, балки КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ба иродаи инсон вобаста медонад, ки муљрим онњоянд. Инсон барои ободии љањон ва иморату зироат кардан омадааст.

Мутафаккир барои тањлил кадом нуқтаи назари љараёни фалсафї ё диниеро КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, ки наорад, дар он љўёи ақидањои инсонпарваронаи онњост.

Ў мўътақид аст, ки агар барои инсон шароити мувофиқи зиндагї муњайё карда шавад, умри ўро дарозтар намудан имконпазир КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература мегардад. Чуноночї: «Ва агар аљзои таркиб дар ғояти эътидол бувад ва дар авқоти масъуда ва азмони мувофиқа ва қуввати њоли мураттибон, сурати вуқўъ гирифта бувад, умри мавлуд КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ба умри табиї кашад, ки назди омма саду бист сол аст ва назди њукамо то њазор сол меравад.[3]

Ў имкониятњои фикрї ва љисмонии инсонро беинтињо дониста, инсонро олами кабир ва олами КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература шањодатро олами сағир медонад.

Эътимоди ў ба нерўи фикриву љисмонии инсон аз огоњї доштани мутафаккир, аз инкишофи илму техникаи замонаи хеш гувоњї медињад. Аз ин р КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литератураў, ў ба нерўи инсонї бањои баланд медињад:

«Набинї, ки одамї ба тадбир мурғ аз њаво фуруд орад ва ба тазвир моњї аз дарё барорад ва ба чанголи қа КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањру љалодат пўстин аз китфи бабр барканад…. Сарњ бинињад, то ба самовот дарояд ва манљаниқ кунад, то ба курраи кавокиб барояд».[4] .

Дар њақиқат, инсони имрўза аз КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература он пешгўињои мутафаккир дида, ба комёбињои бештаре ноил шуда, фатњи кайњон намуда истодааст.

Инсони комили Ањмади Дониш бошад, ин, пеш аз њама, Инсони комили таълимоти тасаввуфї мебошад. Дар ин КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература љода пайравии ў ба Мирзо Абдулқодири Бедил баръало њис карда мешавад. Ақидаи башардўстонаи Инсони комили Ањмади Дониш дар он зоњир мешавад, ки вай бар пояи теосентризм не КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, балки антропосентризм қарор гирифтааст. Инсони комили ў на танњо прототипи олам, балки «нусхаи њақ» низ дониста мешавад: «Ва он шахс инсони комил аст, ки зоњиркунандаи њақоиқи нуру зулмат КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература аст: «Иннал-лоња халақа Одама ало суратињи ай сифатињи ва минњу-л-изњору». »[5]

Ањмади Дониш инсонро бар хилофи исломи муқаррарї дар аъмоли хайру КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература шарри хеш соњибихтиёр медонад.

Дар њақиқат, Инсони комили Ањмад Махдуми Дониш аз Инсони комили дини муқаррарии ислом озодтар, аз Инсони комили таълимоти тасаввуф љўяндатару муборизтар ва аз КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература инсони бартари (супермени) Фридрих Нитше борањмтару хушахлоқтар ва ба сифати устоду рањнамо ва тарбиятгар мувофиқтар аст.

Пуштибонии раият, қадрдонї намудани сипоњу лашкар, ки посбонони ватананд ва дилсўзї ба мискинон КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература дар осори Ањмади Дониш, чи бевосита аз забони ў ва чи аз забони қањрамонони ў пайваста дастгирї ва таблиғу ташвиқ карда мешавад. Барои ободї ва пойдории давлат дар пайравї КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература аз мутафаккирони салаф, чун Муњаммади Ғазолї ва Мир Сайид Алии Њамадонї дар навиштањои хеш барои амирону давлатдорон роњ нишон медињад.

Аз ин хотир, муаллиф қайд мекунад, шоње КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, ки раиятро ба бенавої дучор мекунад, на шоњи мамлакат, балки шоњи бенавоён аст ва шоње, ки сипоњиёнро гурусна ва озурда нигоњ дорад ба вақти љанг њаргиз аз КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература онњо њимоят ва пуштибонї нахоњад дид

Ањмад Махдуми Дониш, чун башардўсти дилсўз, ки аз бартарияти асокири Русия огоњии нек дошт, ба шурўъ кардани љанг муқобил буд, вале амир КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература аз бефаросатї ба ў гўш надод ва то ба шикасти шармандавор дучор шудан ба ў бовар накард. Баъди шикасти пурра (20-уми майи соли 1868), тибқи шартномаи сулњ амири Бухоро бояд ба КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература Руссия 500 њазор тилло товони љанг медод.[6]

Ин њама азобу кулфат боз њам ба сари халқи мазлум бор мешуд.

Ақидаи дигаре, ки ба башардўсти њақиқї будани А КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањмади Дониш далолат мекунад, ин талаби бекор кардани њукми қатли инсон мебошад. Адиб қайд мекунад: «Пас қатли шахс ба њељ ваљњ муљавваз набошад… дигар љароим ба таъзиру нафй ва њabs дуруст ояд. Ва КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература барои рондани хашм зиёда эњтимом равона дорад, ки даридану хастан ва задану куштан сифоти сабўъ аст».[7]

Мутафаккир тазаккур медињад, ки куштану даридан ин сифати њайвони даранда буда, барои инсон КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература раво нест.

Шахсе, ки љинояте содир кардааст, агар ба қатл расонида шавад, ин худ таблиғи берањмиву дарандагї дар љомеа мешавад. Сониян, аз мақтул дигар нафъе ба љомеа намерасад. Солисан, ўро КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература агар зану фарзанд њаст, онњо бесаробон мемонанд ва давлатро боист, ки онњоро бо нафақа таъмин созад.

Ин андешаи башардўстонаи мутафаккир, агар аз як тараф, қисман аз «Ќуръон КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература» сарчашма гирифта бошад, аз тарафи дигар, аз андешањои гуманистии намояндагони њавзањои фарњангї-ислоњотчигии миёнањои асри ХIХ- Русия, ки адиби забардасти рус Лев Николаевич Толстой низ ба он КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањо шомил буд, ба андешаи мо, марљаи худро пайдо намудааст. Масъалаи њукми қатл дар љањони имрўза то њол њалли пурраи худро наёфтааст.

Адиб чунин менигорад, ки салотини КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература турк аз рўи кибру ғурур илм намеомўзанд ва аз олиме њам маслињат намепурсанд ва чун шунидаанд, ки подшоњро «зиллуллоњ ва халифатуллоњ» гуфтаанд, пас ў дар мулку дескать ва нафсу xони КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература мардум њақ дорад. Ўро сояи Худо ва халифаи Ў дар замин медонанд.

Дар ағлаби маворид Ањмад Махдуми Дониш подшоњро сари халқ, сарвар ва пешвои халқ номидааст. Вале дар ин рисолаи фав КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературақуззикр, ў њамчун мураббии башардўст ва ба ибораи имрўза, тарафдори њокимияти халқї (демократї), подшоњро муздур ва ходими халқ номидааст: «Ва надонанд, ки подшоњ, филњақиқа муздур ва ходими КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература фуқарост….

Инчунин раоё, ки тафвизу таслими ушру хирољ ва закот ба султон мекунанд, барои он аст, ки нигањбонии мо кун ва оби масорифи моро бирасон ва роњњои КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература моро аз ашрор пок дорвей, то моро фароғат бошад. Ва агар ту фориғ нишинї, маро куљо фароғат даст дињад?».[8]

Адиб чун инсони дилсўз аз умаро талаб мекунад КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, ки волї њангоми њисоби дахли вилоят њаққи фуқаро ва масокину айтом ва дигаронро бояд xудо кунад ва ба касоне, ки аз аљзу пирї ва маъюбї барљомондаанд, нафақае таъйин КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература кунад, ки ин хайрест зоеънашаванда.[9]

Яке аз падидањои номатлуби љомеаи сармоядории имрўза ва љомеаи аморати Бухорои асри ХIХ зиёдшавии сафи бекорон аст. Мутафаккири нозукбин яке аз сабабњои асосии дуздї КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, қиморбозї ва љиноятпешагиро дар љомеа, пеш аз њама, дар мављудияти ин падида медонад. Ў пешнињод мекунад, ки корхонањо сохта шаванд ва мардуми бекор ба онњо љалб карда шавад, инчунин КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература барои таъмири роњњо, пулњо ва иморатњо чун қувваи корї истифода бурда шаванд ва ба онњо музди мењнат пардохта шавад. Ин метавонад садди роњи аъмоли номашрўъ КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература гардад.

Чунончи: «Мардумоне, ки аъзои солим доранд, нагузоранд, ки бешуғл бошанд, ба муздурию корњои мулкї ва дурустии роњњою пулњо ва иморат ба заљр баркашад ва музд ди КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањад, то дуздию муқмирї накунанд».[10]

Ањмади Дониш рољеъ ба эњтироми падару модар ва мувозибати онон ба њангоми нотавонї ва заъфу пирї андешањои судманде баён намудааст. Мутафаккир КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература чун пири хирад ба фарзандон панд медињад, ки мављудияти онњо аз падару модар аст ва волидайн мањз ба хотири онњо худро ба машаққатњо андохтаанд, пас онњо КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература њақ доранд, ки дар мавриди нофармонии фарзанд биноланд. Адиб чунин менигорад, ки шахсе ки виљдон дорад, дарк мекунад, ки волидайн дар њаққи ў чи хизмате ба љо овардаанд: «Ва њар касе КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ба виљдони худ дармеёбад, ки волидайн лозимулитоат ва валиттибоанд, зеро сабаби вуљуду маърифат ва имону исломи ў шудаанд,… дар парваридани ў аламу ранљњо бардошта».[11]

Ањмади Дониш зимни КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература баёни ин андешаи пандомез аз сарчашмањое чун «Қуръон», оёту њадисњои сањењ ва аз гуфтори бузургони фарњанги умумибашарї Афлотун, Саъдї, Љомї ва дигарон иқтибосњо оварда, гуфтори худро та КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературақвият ва зинат бахшидааст. Ў рољеъ ба бузургии модару падар аз китоби «Мишкот» њадиси зерро иқтибос меорад: «Қола раљулун: ман ањаққу би њзасни сањобатї? Қола: уммука. Қола КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература сумма ман? Қола: уммука. Қола: сумма ман? Қола: уммука. Қола: сумма ман? Қола: абука. Ва фи ривоятин қола: уммука, сумма уммука, сумма уммука, сумма аббока, сумма адонака фааднока». Тарљумаи ин КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература њадис чунин аст: «Марде (аз њазрати Муњаммад (с)) мепурсад:

-Кї (аз њама бештар) сазовори њусну таваљљўњ аст?

-Гуфт: «Модарат».

-Гуфт: «Сипас, кї?»

-Гуфт: «Модарат».

-Гуфт: «Сипас, кї?»

-Гуфт: «Модарат».

-Гуфт: «Сипас, кї?»

-Гуфт: «Падарат КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература».

Ва дар ривояте низ гуфтаанд: «Модарат, сипас, модарат, сипас, модарат, баъд аз ин падарат, сипас, наздиктару наздиконат».[12]

Адиб бо гуфтаи пайғамбар ба фарзандон хитоб мекунад, ки касе падару модари пиронсол КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература дошта бошаду онњоро хизматгузорї накунад, њаргиз дохили бињишт нашавад. Ё ин ки ризои Парвардигор дар ризои падар рафтан аст.[13]

Тарғиби дўстї ва ба њам қарин гардидани миллалу адён ва мазо КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањиби мухталиф аз љониби мутафаккир дастгирї ёфта, ба қатори дигар арзишњо ба эљодиёти ў ањамияти умумибашариро низ шомил мегардонад.

Мутафаккир дар рисолаи «Меъёруттадайюн», ки аз рўи м КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литератураўњтаво дар қавоиди дин гуфта шудааст, рољеъ ба мувосои мазњаби шиаву суннї изњкричи ақида менамояд. Њарчанд Ањмади Дониш њамчун пайрави мазњаби суннї ва идомадињандаи КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература таълимоти Бедил танқиди мазњаби шиаро вазифаи хеш гузошта бошад њам ва ё чун олими варзида бартарии дониши хешро дар улуми динї нисбат ба уламои иртиљоии мутаассиб исбот карданї бошад њам КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, мақсади асосии ў чун адиби башардўст ба мусолиња ва њамдигарфањмї овардани љонибдорони њарду мазњаб буд. Ў чунин менигорад: «...Ғараз аз тадвини ин рисола ваљњи хусумат ва муноқиша миёнаи КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература шииву суннї дарёфтанї бувад ва сабаби накўњиши Абулмаонї дар њаққи рафаза (рофизиён) ва хавориљ (хориљиён-номи як равия дар дини ислом) маълум карданї, балки роњи сулњу муолафат бо КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ањли ташнеъ (сарзанишшуда, танқидшуда) кушоданї…»[14]

Ў пайваста мекўшад, ки миёни муслиму насоро созиш ба амал биёвард ва зикри ақидаи «Љамоаи насороро турфа шафқатею муњаббатест КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература мар ањли исломро…»[15] низ далели ин ташаббус шуда метавонад.

Мутафаккир њангоми баёни ақидањои башардўстонаи хеш миёни ягон дин ва ягон мазњабу љараёни фалсафї фарқият намегузорад. Ў барои та КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературақвияти фикри хеш гоње аз ақидањои фалсафии намояндагони фалсафаи Юнони Қадим (Афлотуну Арасту), гоње аз афкори судманди китобњои муқаддаси «Авесто», «Таврот», «Инљил», «Қуръон», гоње КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература аз пандњои Искандару Нушервони Одил ва гоње аз ақидаи таносухиёну ањли фаромўшхона (масонињо) ва дигарон иқтибосу истинодњо меоварад.

Муаллиф дар њикояти «Фаромўшхона ва КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература баёни қурби соат» рољеъ ба баробарии давлатњо ва миллатњо аз номи фаромўшонињо (масонињо) чунин меорад: «Ва њељ миллате бо миллати дигар ва давлате бо давлати дигар ба КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература њамдигар музоњим ва мухосим набошанд, магар ба тариқи улфату мувофақат… ва аз тараддуди нолоиқ бозистанд ва ба њамдигар мушфиқу мењрубон бошанд ва қадри њамдигар бидонанд».[16]

Ё ин КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ки иқтибоси дигаре, ки ба гуфтаи Ањмади Дониш фарангиён дар рўзнома навиштаанд ин аст, ки њама авлоди Одам баробаранд, вале баъзењо ба њарчи, ки доштаанд, қаноат накарда, мулки дигаронро ғасб КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература намудаанд. Хулосаи адиб чунин аст: «Шарти низому муқтазои адл он аст, ки њар касе ба замини худ қаноат кунад ва пурзўр замини камзўрро рад кунад» ва КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература агар касе, ки саркашї кунад, «фарз аст, ки зўрон ба иттифоқ бар сари ў зўр оваранд ва њаққи заиф аз қавї ситонда бидианд».[17]

Мутафаккир барои сафирону расулон, қабл аз њама, донишмандї КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ва хушзабониро меписандад, зеро онњо симои давлатанд.

Беэњтиромиро нисбати намояндагони дигар давлатњо сарзаниш намуда, оқибатњои чунин беандешагиро бо овардани нақли воқеае нишон медињад.

Сурати во КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературақеа ин аст, ки чанде аз табааи Фарангу Рус ба азми тиљорат озими Бухоро мешаванд. Туљљкричи бухороии дар Русия буда оxилан ба қўшбегї ба Бухоро хат навишта, тоxиронро xосус мег КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литератураўянд.

Қўшбегї баъди вуруди мењмонон онњоро ба њabs мегирад. Ин лањза дар Русия тамоми туxxори бухориро ба қайду њabs мекашанд.

Танњо баъди озод сохтани туљљкричи фарангиву русї КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература туљљкричи бухорої аз њabs озод карда шудаанд.[18]

Мураббии башардўст рољеъ ба њалли ин масъала китоби алоњида ё боби алоњидаи махсусе набахшидааст. Ў андешањои худро оид ба КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ин масъала, њарчанд дар фаслњо ва бобњои гуногун, зимни њалли дигар масоил баён карда бошад њам, қимати баланди онњо заррае коста нагардидааст.

Мусаллам аст, ки дар таърихи педагогикаи суннатии КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература мо танбењи шогирдон дар шакли зарбу лат падидаи муқаррарї ба њисоб мерафт. Њатто, волидайн њангоми ба муаллим супоридани атфол мегуфтанд, ки гўшташ аз шумову пўсту устухонаш аз ман КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература.

Ањмади Дониш чун маорифпарвари аз ин низоми таълим норизо мегўяд: «Маро барои чї дар он кор доштаанд, ки натиља зарб ва шатм (ва қайди) хурдсол бошад».[19]

Ё ин ки: «атфолро шикан КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литератураљаи муаллим ва силиву қафои ў андак аз хотир меравад, ки ба хокбозї даст меёбад, ки агар он њол давом ва сабот

пазирад, тифл зуд бемор шавад ва видои қолаб кунад».[20]

Дар ин љо КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература андешаи мутафаккир аз он иборат аст, ки ба бачагони синни хурди мактабї зимни дарс фишор овардан, бидуни хоњиши кўдак ба ў дурочку дароз дарсу сабақњо додан, ё зарбу лат КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература додан қобили қабул нест. Агар ин усули нораво зиёд идома ёбад, њам ба њолати равонї ва њам ба њолати љисмонии кўдак зарбаи сахте ворид мекунад. Ин љо таълими бачањои муқаррарї КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература дар назар дошта шудааст. Албатта, имрўзњо барои бачањои душвортарбия боз усулњои дигар ва макотиби мувофиқтаре мављуд аст.

Ањмади Дониш рољеъ ба масъалаи занон КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература, офариниши онњо ва наќши онњо дар љомеа андешаронї намуда, њолати занони аморати Бухоро ва инчунин занони Аврупову дигар манотиќро воќеъбинона тасвир намудааст.

Оид ба ин масъала дар КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература андешањњои Ањмади Дониш ихтилофи назар ба чашм мерасад, лекин мо дар ин боб на дар бораи ихтилофи назар дар андешањои мутафаккир, балки оид ба њуқуқ ва қурбу манзалати зан КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература аз нигоњи адиби башардўст мулоњизаронї мекунем. Мутафаккир бар зидди ақидаи љоњилонаи иртиљоъпарастон ва баъзе мардони камхирад, ки мегуфтанд: «зан чи қадр дошта, ки ўро назананд ва КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ё накушанд ва ё тарку талоқаш нагўянд?!»[21] баромад намуда, аз њуқуқи занон дифоъ менамояд. Муаллиф мегўяд: «Инон надонанд, ки зан низ мисли эшон нафс КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература дорад ва худро адили мард мепиндорад. Ва ин заъфу забунї бар ў ба сабаби авориз афтода».[22] Пас заифии қуввати љисмонии ў бањона шуда наметавонад, ки њуқуқи ўро поймол кунанд. Адиб занро офаринандаи насли КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература башар дониста, онро волотарин неъмат мењисобад: «Ва баъд аз имон њељ неъмат бузургтар аз зани шоиста нест:


Зани хуби фармонбари порсо,

Кунад марди дарвешро подшо».[23]


Аз ин хотир, А КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литературањмади Дониш аз мардон талаб мекунад, ки то њадди имкон занонро набояд талоќдод, зеро Худованд талоќро душман дорад. Ва агар ноилољ људо њам шаванд, мард набояд, сирри зан ва иллати талоќро КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература ба дигарон фош созад. Албатта, дар зиндагї њар гуна њодисањо рух медињанд, ки ба xудоии оила мусаббиб шуда метавонанд. Аз ин рў, тибқи ақидањои башардўстонаи КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература адиб айбу иллатњои људошавиро, ки ба зиндагии ояндаи зан низ халал мерасонида бошанд, марди њақиқї бояд маншур нагардонад. Чунончи, ў мефармояд: «Якеро пурсиданд, ки: «Занро чаро талоқ медињї?» Гуфт: «Сирри зани КАЛИДВОЖАЊО - Историческая литература хеш ошкоро натавон кард». Ва чун талоқ дод, гуфтандаш, ки «Чаро талоқ кардї?» Гуфт: «Маро ба занони мардум чи кор, то њадиси вай кунам?!»».[24]



kalibr-alvhejm-dekabr-2025-14-glava.html
kalibr-alvhejm-dekabr-2025-6-glava.html
kalibri-gladkie-dlya-razmerov-do-500-mm-dopuski.html